Kodeks pracy pozwala naruszyć odpoczynek dobowy tylko wobec pracowników zarządzających zakładem, a także usuwających awarię, czy prowadzących akcję ratowniczą. Takim pracownikom – w razie naruszenia ich odpoczynku dobowego – udziela się równoważnego odpoczynku. Ale co w sytuacji, jeśli naruszymy odpoczynek w innym, nie przewidzianym w Kodeksie przypadku (np. gdy zleciliśmy nadgodziny z powodu szczególnych potrzeb zakładu)? Jak to rekompensować? Jak udzielać równoważnego odpoczynku w różnych przypadkach? Jakie odpoczynki należy zapewnić po delegacji, czy w przypadku dyżuru?
W każdej dobie pracowniczej należy zapewnić pracownikowi co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Przy czym, od razu należy zaznaczyć, że doba pracownicza najczęściej nie pokrywa się z zegarową (kalendarzową). Doba pracownicza obejmuje bowiem oznacza 24 kolejne godziny, począwszy od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.
Jeśli zatem pracownik rozpoczyna pracę w poniedziałek o godz. 8.00, jego doba pracownicza poniedziałkowa trwa do 8.00 we wtorek i w ramach takiej doby należy mu zapewnić 11 godzin odpoczynku. Odpoczynek dobowy nie ma charakteru przeciętnego, a więc nie można udzielić go w innym dniu czy zrekompensować dodatkiem. Musi być bezwzględnie zapewniony w ramach każdej doby pracowniczej.
Odpoczynek dobowy ma obejmować co najmniej 11 godzin, liczonych przeważnie już od godziny, w której pracownik zakończył pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Pracodawca może jednak także polecić pracownikowi pracę nadliczbową – i wówczas odpoczynek rozpocznie się dopiero po jej zakończeniu. Trzeba więc pilnować, aby nie zlecać takiej liczby nadgodzin (z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy), która wykluczyłaby 11 godzin odpoczynku. I odwrotnie – może polecić nadgodziny poprzez polecenie wcześniejszego przyjścia do pracy w kolejnym dniu – ale dopiero po upływie 11 godzin odpoczynku.
Na ewentualne godziny nadliczbowe dobowe polecane z powodu szczególnych przyczyn pracodawcy pozostaje więc jedynie:
- 5 godzin w systemie podstawowym (24 godziny – 11 godzin odpoczynku – 8 godzin pracy = 5 godzin), albo
- 1 godzina w systemie równoważnym, w dniu, w którym rozkład przewiduje przedłużony do 12 godzin dobowy wymiar czasu pracy (24 godziny – 11 godzin odpoczynku – 12 godzin pracy = 1 godzina).
Ograniczenie to dotyczy jednak tylko nadgodzin spowodowanych szczególnymi potrzebami pracodawcy. Nie dotyczy zaś godzin nadliczbowych powstałych z powodu usuwania awarii oraz akcji ratowniczej, a także nadgodzin pracowników zarządzających zakładem pracy.