Jak zapewnić odpoczynek dobowy?

W każdej dobie pracowniczej należy zapewnić pracownikowi co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. odpoczynek dobowy można naruszyć tylko wobec pracowników zarządzających zakładem.

Kodeks pracy pozwala naruszyć odpoczynek dobowy tylko wobec pracowników zarządzających zakładem, a także usuwających awarię, czy prowadzących akcję ratowniczą. Takim pracownikom – w razie naruszenia ich odpoczynku dobowego – udziela się równoważnego odpoczynku. Ale co w sytuacji, jeśli naruszymy odpoczynek w innym, nie przewidzianym w Kodeksie przypadku (np. gdy zleciliśmy nadgodziny z powodu szczególnych potrzeb zakładu)? Jak to rekompensować? Jak udzielać równoważnego odpoczynku w różnych przypadkach? Jakie odpoczynki należy zapewnić po delegacji, czy w przypadku dyżuru?

W każdej dobie pracowniczej należy zapewnić pracownikowi co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Przy czym, od razu należy zaznaczyć, że doba pracownicza najczęściej nie pokrywa się z zegarową (kalendarzową). Doba pracownicza obejmuje bowiem oznacza 24 kolejne godziny, począwszy od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Jeśli zatem pracownik rozpoczyna pracę w poniedziałek o godz. 8.00, jego doba pracownicza poniedziałkowa trwa do 8.00 we wtorek i w ramach takiej doby należy mu zapewnić 11 godzin odpoczynku. Odpoczynek dobowy nie ma charakteru przeciętnego, a więc nie można udzielić go w innym dniu czy zrekompensować dodatkiem. Musi być bezwzględnie zapewniony w ramach każdej doby pracowniczej.

Odpoczynek dobowy ma obejmować co najmniej 11 godzin, liczonych przeważnie już od godziny, w której pracownik zakończył pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Pracodawca może jednak także polecić pracownikowi pracę nadliczbową – i wówczas odpoczynek rozpocznie się dopiero po jej zakończeniu. Trzeba więc pilnować, aby nie zlecać takiej liczby nadgodzin (z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy), która wykluczyłaby 11 godzin odpoczynku. I odwrotnie – może polecić nadgodziny poprzez polecenie wcześniejszego przyjścia do pracy w kolejnym dniu – ale dopiero po upływie 11 godzin odpoczynku.

Na ewentualne godziny nadliczbowe dobowe polecane z powodu szczególnych przyczyn pracodawcy pozostaje więc jedynie:

  • 5 godzin w systemie podstawowym (24 godziny – 11 godzin odpoczynku – 8 godzin pracy = 5 godzin), albo
  • 1 godzina w systemie równoważnym, w dniu, w którym rozkład przewiduje przedłużony do 12 godzin dobowy wymiar czasu pracy (24 godziny – 11 godzin odpoczynku – 12 godzin pracy = 1 godzina).

Ograniczenie to dotyczy jednak tylko nadgodzin spowodowanych szczególnymi potrzebami pracodawcy. Nie dotyczy zaś godzin nadliczbowych powstałych z powodu usuwania awarii oraz akcji ratowniczej, a także nadgodzin pracowników zarządzających zakładem pracy.